MÙA CÁ TRÍCH

 

MÙA CÁ TRÍCH

Tản văn: Thomas Tạp Văn

Tác giả: Thomas Nguyễn

Sài Gòn, ngày 07/08/2025.

Năm đó tui mới chừng năm tuổi, cái tuổi mà người lớn biểu là “còn hôi nách sữa, chưa biết cái gì mà nói”, nhưng thật tình lúc đó tui đã biết khá nhiều thứ quan trọng lắm nghen. Chẳng hạn như biết con nào là cá trích, con nào là cá nục, rồi con nào cá đối... Biết lúc nào là nước lớn, nước ròng, và đặc biệt nhất: biết ngửi mùi gió để đoán “bữa nay có cá gì về bờ?”

Cái mũi năm tuổi của tui hồi đó thiệt ra chưa tài tới vậy đâu, chỉ là nghe lén mấy ông chú dưới xóm rỉ tai nhau, “gió vầy là trích dô bờ à nghen!” Thế là sáng hôm sau, chài lưới đã lên ghe, bà con rủ nhau “đi giăng trích”. Cái từ đó giờ nghe vẫn thấy nao lòng ghê gớm!

Cà Ná quê tui, hồi đó chưa có gì ngoài biển, cát, nắng và mùi mắm. Nhưng cũng hổng cần gì nhiều. Chỉ cần nghe tiếng ghe khua sóng, nghe tiếng lưới rút soàn soạt giữa sớm tinh mơ, là nguyên cái tuổi thơ đã đủ sặc sỡ hơn bầy cá đang lao xao ngoài khơi kia rồi. Tui cosplay hoa tiêu kiêm thuyền trưởng Băng Hải Tặc, đứng ở “vị trí quan sát chiến lược” – trên bờ tường Đình Làng, tay cầm nắm sôi bắp dừa mới tậu được, mắt nhướng lên dòm theo ghe cá cha tui đi giăng lưới, tui đang đợi…

Cá trích, nếu ai chưa thấy bao giờ, thì để tui kể cho nghe. Cá trích nhỏ bằng hai ngón tay, mình thon dài, phủ lớp vảy óng ánh xanh tím như nước biển lẫn màu trời khi sắp hoàng hôn, đôi khi lại lấp lánh như quét dầu hồng, mà ánh lên xanh xanh bạc bạc như mấy cái lon nước ngọt uống dở đem ra phơi nắng. Mắt nó tròn xoe như con nít chưa kịp làm gì sai mà đã bị mẹ kêu lại dằn mặt.

Lúc mới kéo lên từ lưới, cá còn sống nhảy tanh tách, bụng ươn ướt, trơn như thằng Tý trét dầu dừa lén trốn tắm. Đặc biệt là cái vảy, trời ơi, ánh lên như dát bạc. Hồi đó tui thấy nó đẹp quá, ngỡ là cá tiên, nên mới cắt ra ngâm nước mưa với muối, tính nuôi sống lại giống như trong phim “Cậu bé rừng xanh” – cảnh con gấu Baloo đem con khỉ ngâm nước giũ giũ là sống dậy ném chuối bét nhè ấy. Ai dè... nó hổng sống lại mà thúi rình, bị mẹ vả một phát “hồi sinh” tại chỗ!

Mỗi lần cá trích vô bờ là làng tui như có hội. Dân biển tụi tui đâu có ai báo nhau, chỉ cần thấy ghe nào đó từ xa khua nước lạ lạ là biết rồi. Mấy ông chú, tay ôm theo cuộn lưới mắt nhỏ cao gần 10 mét, dài muốn nghẹt thở – cỡ 1000 mét á. Người ta gọi là lưới vây. Cái lưới đó, khi bung ra trên mặt nước, giống như tấm màn khổng lồ trải ngang biển. Đàn cá trích bơi theo dòng nước, đâu có biết đang chui vô cửa tử.

Kéo lưới là phải có đội, không kéo một mình được. Mấy ông cởi trần, vai đỏ quạch vì nắng, miệng ngậm điếu thuốc, tay thì kéo liên hồi. Tiếng hô “lên! Lên là lên!” dồn dập, mà tiếng vỗ tay của cá quẫy trong lưới cũng rộn ràng không kém. Cái lưới kéo vô, lấp lánh ánh bạc, cá trích lớp lớp, nhìn mà thấy thương.

Có khi cá nhiều quá, lưới vừa kéo vô là tụi nhỏ tụi tui nhào xuống phụ nhặt, cá nhảy vô miệng hổng kịp thở. Mà thiệt, tụi tui mê cá trích chẳng phải vì nó đẹp đâu, mà vì sau đó… có cá trích nướng mẹ làm.

Cha tui là ngư dân, cả đời gắn với biển. Ổng không nói nhiều, mặt lúc nào cũng rám nắng, ánh mắt lúc nào cũng nhìn xa xa như đang nghe sóng thì thầm điều gì đó. Nhưng hễ cá trích vô là ổng vui thấy rõ. Ổng chạy vô nhà kêu mẹ, “bắt bếp lên nghen bả, bữa nay nướng cá trích!”. Rồi quay qua tui, vò đầu “Mày lo chạy ra sau nhà lấy than. Kiếm xem mấy tấm ván thuyền cũ còn không đó?”

Vùng tui làm gì có rơm. Lửa nướng cá là nhờ than củi và mấy tấm ván thuyền cũ – mặn chát mùi biển, mục mục, đậm mùi bùn biển, cháy đượm mà lại thơm nức. Mẹ tui biểu “cá trích phải nướng bằng lửa ván thuyền mới ra cái hồn của biển”.

Tới hồi ăn cá trích nướng, mới hiểu cái sự đê mê nó hình hài ra sao. Mẹ trải bánh tráng, để ít bún, mớ rau mua từ chợ, vài lát khế, miếng chuối chát, rồi gỡ con cá trích đang khói bay nghi ngút bỏ vô giữa. Cuốn lại, chấm vô chén mắm ớt chanh… trời ơi, tui thiệt muốn xỉu ngang vì… ngon. Thiệt, ông bà nói không sai, “món ngon nhớ đời”.

Hôm nay lại trễ deadline rồi,… Mưa lớn quá!